Ölüm elektrikli tramvaya biniyor

José Guadalupe Posada 1852'de Meksika'nın Aguascalientes kentinde doğdu ve on altı yaşında Trinidad Pedroza'nın atölyesinde litografi öğrenmeye gitti. 1880'lerin sonunda Meksiko'ya taşındı ve Antonio Vanegas Arroyo'nun yanında çalışmaya başladı. Vanegas Arroyo'nun 1880'de kurulan basımevi ucuz tek yaprak baskılar satıyordu: haberler, baladlar, aziz hayatları ve calaveralar. Posada bu basımevi için binlerce gravür yaptı. Renkli ince kâğıda basılan sayfalar bir sentavoya satılırdı ve resimler önemliydi, çünkü yoksulluk yaygındı ve pek çok kişi okuma yazma bilmiyordu.

Calaveralar, basımevinin 1 ve 2 Kasım'da kutlanan Ölüler Günü için sunduğu işlerdi: dostlardan ve akrabalardan politikacılara kadar yaşayanları sanki çoktan ölmüşler gibi ele alan, iskeletlerle resimlenmiş mizahi dizeler. Bu biçimi Posada icat etmedi; bazıları bunu aynı basımevinde çalışan gravürcü Manuel Manilla'ya mal ediyor. Ama Library of Congress'in deyişiyle Posada, calaveraları Meksika'da ulusal bir sembol olarak yaygınlaştırdı.

Bu calavera, şehre gelen en yeni şeyi konu alıyor. Meksiko'nun elektrikli tramvayları 15 Ocak 1900'de hizmete açıldı ve tarihçi Mario Camarena, Dolores mezarlığına giden bir elektrikli hattın o yılın 1 Kasım'ında açıldığını kaydediyor. Başlığın altında dev bir iskelet, mezarlık kapısında bir kafatası yığınını hipnotize ediyor; bu sırada iskeletlerle dolu bir tramvay geçip gidiyor. Dizeler de kasımın birinde elektrikli vagonların şeytanlar gibi ta Dolores'e kadar koşacağını vaat ediyor. Metropolitan Sanat Müzesi tasarımı 1900'e tarihlendiriyor; burada gösterilen nüshanın arkasında ise 1907 künyeli başka bir calavera basılı, yani bu sayfa o yıl basılmış ya da yeniden basılmış.

Posada 20 Ocak 1913'te Meksiko'da yoksul olarak öldü ve ortak bir mezara gömüldü. En bilinen iskeletinin, ilk adı Calavera Garbancera olan zarif bir hanımın, günümüze ulaşan en eski baskısı o yıla, ölümünden dokuz ay sonrasına ait. 1947'de Diego Rivera, Alameda Central'da Bir Pazar Öğleden Sonrası Düşü adlı duvar resminde onu Posada'yla kol kola resmetti ve ona o günden beri taşıdığı adı verdi: La Catrina. Bu sözcük daha bu calaverada geçiyor; dizelerden birinde bir kadın "se vestirá de catrina", yani şık bir hanım gibi giyinip kuşanacak.