İstanbul'da basılan bütün dünya

1609'da İstanbul'da Mustafa adıyla doğan Kâtip Çelebi, Osmanlı muhasebe dairesinde bir kâtipti; gençliğinde ordunun seferlerine katılmış ve küçük bir mirası kitaplara harcamıştı. 1648'de bir dünya coğrafyası yazmaya başladı: Cihannüma, yani dünyanın aynası. Bazı Avrupa ülkeleri hakkında kaynak bulamayınca yazmayı bıraktı ve Aralık 1654'te, bu kez Gerard Mercator ile Jodocus Hondius'un Atlas Minor'unu kullanarak yeniden başladı; Latinceden, Fransız asıllı bir mühtedinin yardımıyla çeviriyordu. 1657'de öldüğünde ikinci versiyon da bitmemişti.

İbrahim Müteferrika, 1670 ile 1674 arasında bir tarihte, Erdel'deki Kolozsvár'da (bugünkü Romanya'da Cluj) Üniteryen bir Hristiyan olarak doğdu. Müslüman oldu ve Osmanlı sarayında bir göreve yükseldi. Temmuz 1727'de, Fransa'da matbaa görmüş olan Said Efendi ile birlikte, Sultan III. Ahmed'den bir ferman ve Şeyhülislam'dan bir fetva aldı; bunlar, din dışındaki her konuda kitap basmak üzere ilk Türk matbaasını kurmalarına izin veriyordu. Matbaanın ilk kitabı olan sözlük 31 Ocak 1729'da tamamlandı.

Matbaacılık İstanbul'da aslında yeni değildi: şehirde 1493'ten beri bir Yahudi matbaası, 1567'den beri de bir Ermeni matbaası çalışıyordu. Library of Congress'in bir makalesi, Müteferrika'yı Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk Müslüman matbaacısı olarak niteliyor. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin belirttiğine göre, bir padişahın Arap harfleriyle basımı yasakladığına dair sık anlatılan hikâye belgelenemiyor.

Müteferrika, Cihannüma'yı 3 Temmuz 1732'de 500 nüsha olarak bastı; bu, matbaasının on birinci kitabıydı. Kâtip Çelebi'nin metnini daha sonraki bir coğrafyacının çalışması ve kendi notlarıyla tamamladı; elle boyanmış 52 harita ve şekil içeren 40 levha ekledi. Haritalar Kâtip Çelebi'ye ait değil: onun kendi dünya taslakları yalnızca Eski Dünya'yı gösteriyordu. Bu harita, Müteferrika'nın daha önceki iki kitabında zaten yer almıştı ve hatları, bir ada olarak çizilmiş Kaliforniya da dâhil, Sanson'un 1689 tarihli dünya haritasını yakından izliyor. Müteferrika 1745'te ölmeden önce on yedi eser bastı. Cihannüma'nın modern çevirmenleri onu Osmanlı coğrafyasının summa'sı, yani bütününü bir araya toplayan eseri olarak niteliyor.